De Demoucelle Parkinson Charity (DPC) heeft startkapitaal verstrekt voor verschillende Belgische onderzoeksprojecten naar de ziekte van Parkinson, met een totaalbudget van 320.000 euro. De projecten bestrijken een breed scala aan wetenschappelijk onderzoek – van cellulaire huishouding tot precisiegeneeskunde – en weerspiegelen de complexiteit van de ziekte en de noodzaak van diverse onderzoeksbenaderingen. Deze initiële investering helpt onderzoekers om veelbelovende ideeën uit te werken tot projecten die vervolgens in aanmerking kunnen komen voor grotere, competitieve onderzoeksfinanciering.
De kloof tussen laboratorium en patiënt
Hoewel de ziekte van Parkinson wereldwijd de snelst groeiende neurodegeneratieve aandoening is, met naar schatting 10 miljoen mensen die wereldwijd met deze ziekte leven – waarvan 45.000 alleen al in België –, blijft met name het translationeel onderzoek – de fase tussen fundamentele ontdekkingen en concrete toepassingen voor patiënten – structureel ondergefinancierd.
“Overheden financieren voornamelijk fundamenteel onderzoek, terwijl bedrijven doorgaans pas bij klinische proeven in beeld komen. Precies daartussenin ligt een cruciale maar kwetsbare fase. Met deze startfinanciering willen we onderzoekers helpen die eerste, noodzakelijke stap te zetten.” — Anne-Marie Demoucelle, medeoprichtster van DPC
Meerdere projecten aan verschillende universiteiten
De geselecteerde projecten worden uitgevoerd aan verschillende Belgische universiteiten, waaronder de KU Leuven, de Vrije Universiteit Brussel en de Université de Liège, en variëren van fundamenteel tot klinisch georiënteerd onderzoek. Elk project heeft 40.000 euro aan startkapitaal ontvangen, bedoeld om eerste gegevens te verzamelen en een solide basis te leggen voor verdere financiering.
“Dit zijn projecten met potentieel, maar die financiering nodig hebben. Ze zijn vaak te praktijkgericht voor klassieke onderzoeksfondsen, maar nog te vroeg voor commerciële investeerders. Door hier in te springen, helpt filantropie het onderzoek een cruciale drempel te nemen.” — Dr. Ian Reynolds, wetenschapper en bestuurslid van DPC
“We geven niet op”
Patrick Demoucelle, medeoprichter en zelf al 21 jaar patiënt, benadrukt het belang van blijvende inzet: “Ik weet dat er geen snelle oplossing is. Maar ik weet ook dat vooruitgang mogelijk is – zolang we maar blijven investeren in goed onderzoek.”
In mei loopt Patrick voor de elfde keer de 20 km door Brussel, deels in een buggy, maar zoveel mogelijk rennend. “Dat is mijn manier om te zeggen: we geven niet op. En met deze projecten willen we wetenschappers laten weten dat ze er niet alleen voor staan.”
———————————
De Belgische onderzoeksprojecten die door de Demoucelle Parkinson Charity zijn geselecteerd voor startsubsidies, vallen uiteen in drie brede categorieën en worden hieronder beschreven:
HET HERSTEL VAN DE NEURONALE HUISHOUDING
Elke hersencel heeft een 24/7-schoonmaakdienst. Eiwitten worden gevouwen, opnieuw gevouwen of gerecycled; afval wordt naar minuscule zuurfabriekjes, lysosomen genaamd, getransporteerd, waar het wordt afgebroken en afgevoerd. Bij de ziekte van Parkinson hapert dit schoonmaakproces. Het eiwit alfa-synucleïne begint te klonteren, lysosomen werken trager en neuronen – vooral die welke dopamine aanmaken – hebben moeite om het hoofd boven water te houden.
De volgende teams richten zich vanuit verschillende invalshoeken op het herstel van dat opruimvermogen: het ontwikkelen van geneesmiddelen die voorkomen dat alfa-synucleïne klontert, het op een nieuwe en veiligere manier stimuleren van een belangrijk lysosomaal enzym (GCase), en het herstellen van een beschermende stroom van voedingsstoffen (polyamines) door zich te richten op de ATP13A2-transporter. Het gemeenschappelijke doel: kwetsbare neuronen helpen om afvalstoffen op te ruimen en langer in leven te blijven.
- Veerle Baekelandt
KU Leuven
Op zoek naar moleculen om alfa-synucleïne te remmen
Met een vernieuwende aanpak voor het screenen van geneesmiddelen die het alfa-synucleïnegehalte zouden kunnen verlagen, heeft dit team al verschillende veelbelovende moleculen ontdekt. Nu willen ze een veel grotere bibliotheek screenen, uitzoeken hoe de beste kandidaten werken en deze testen in in het laboratorium gekweekte menselijke neuronen en hersenschijfjes – met als doel echte, toepasbare aanknopingspunten te vinden.
- Peter Vangheluwe
KU Leuven
Polyamines en de ziekte van Parkinson
Veroudering, omgeving en genen komen samen bij ATP13A2, een moleculaire transporter die fungeert als een poort in het recyclingsysteem van de cel en polyaminen binnenbrengt – kleine, van nature voorkomende moleculen die helpen bij de bescherming van neuronen. Dit team gaat onderzoeken of de ATP13A2-spiegels in de hersenen van Parkinsonpatiënten lager zijn, en testen of het op veilige wijze verhogen van de polyaminewaarden hersenontsteking kan verminderen en de motoriek kan verbeteren.
- Wim Versées
Vrije Universiteit Brussel
Ontwikkeling van geneesmiddelen op basis van nanolichamen
De meeste huidige kandidaat-geneesmiddelen die het aan Parkinson gekoppelde enzym GCase stabiliseren, lopen ook het risico het enzym te blokkeren. Dit team gebruikt minuscule antilichamen om een veiliger “aangrijpingspunt” op GCase te vinden en gaat nu kleine, hersenvriendelijke verbindingen ontwikkelen die zich aan die plek hechten om het recyclingsysteem van de cel beter te laten werken – in eerste instantie voor GBA1-gerelateerde Parkinson, en mogelijk ook voor andere vormen.
MECHANISMEN AFSTEMMEN OP PATIËNTEN
Parkinson is niet één ziekte. Onder één noemer vallen verschillende biologische subtypen die worden veroorzaakt door verschillende afwijkingen. Om tot precisiezorg te komen, moeten we op twee fronten vooruitgang boeken: onderzoek waarbij het mechanisme centraal staat, dat nieuwe, veiligere manieren aan het licht brengt om ziekteprocessen te beïnvloeden, en patiëntgerichte platforms die mensen indelen op basis van de ziekteprocessen die voor hen van belang zijn.
- Wim Vandenberghe
KU Leuven
RAB32, de “aan-schakelaar” die LRRK2 op gang brengt
RAB32 is het eerste gen dat in meer dan tien jaar in verband is gebracht met de ziekte van Parkinson en dat stroomopwaarts werkt om LRRK2, een belangrijke oorzaak van de ziekte, overmatig te activeren. Inzicht in (en het beïnvloeden van) deze schakelaar zou een veiligere manier kunnen bieden om de activiteit van LRRK2 bij familiale en bepaalde sporadische vormen van de ziekte te beteugelen.
- Patrik Verstreken
KU Leuven
Een levende “atlas” van de ziekte van Parkinson op een chip
Uit patiënten afkomstige neuronale “microcircuits” brengen elektrische kenmerken van verschillende subtypes van de ziekte van Parkinson aan het licht, die door AI kunnen worden aangeleerd en gekoppeld. Dit platform heeft tot doel idiopathische patiënten in subgroepen in te delen en gerichte geneesmiddelen (bijv. LRRK2-, GBA- en alfa-synucleïne-therapieën) op slimme wijze in te zetten voor degenen die er waarschijnlijk het meeste baat bij hebben.
HET AFSTEMMEN VAN HERSENEN-LICHAAM-SYSTEMEN
Niet alle factoren die de ziekte van Parkinson beïnvloeden, zijn in neuronen te vinden. Systemen die het hele lichaam omvatten – slaap, de darmen en de immuunrespons – bepalen hoe de ziekte ontstaat en zich ontwikkelt.
De drie projecten in dit hoofdstuk pakken deze factoren rechtstreeks aan. Het ene project onderzoekt of een veranderde hersenvochtstroom de progressie van de ziekte voorspelt en of het verbeteren van slaap en lichaamsbeweging schadelijke afvalstoffen eerder zou kunnen “wegspoelen”. Een ander project isoleert minuscule blaasjes uit darmmicroben om de gunstige signalen te vinden die we kunnen bottelen, in plaats van transplantaties met volledige ontlasting te gebruiken. Een derde project geeft een bekend ontstekingsremmend medicijn een nieuwe toepassing, om te zien of het kalmeren van overmatige immuun-enzymen de ziekte kan vertragen. De belofte: veilige interventies op systeemniveau die een aanvulling kunnen vormen op geneesmiddelen die specifiek op neuronen zijn gericht.
- Moran Gilat
KU Leuven
Nachtelijke hersenopruimingen en de ziekte van Parkinson
Kan de nachtelijke “reinigingsstroom” in de hersenen voorspellen wie sneller achteruitgaat – en kan deze worden gestimuleerd om de voortgang van de ziekte van Parkinson te vertragen? Deze studie brengt de stroming van het cerebrospinale vocht (CSF) in kaart in hersengebieden die verband houden met vroege symptomen (reukvermogen, slaap) en onderzoekt of veilige, niet-invasieve ingrepen die stroming gezond kunnen houden.
- Gaëtan Garraux
Universiteit van Luik
Een ‘natuurlijke rem’ op ontstekingen
In dit pilotonderzoek met 12 patiënten in een vroeg stadium wordt een bekende ontstekingsremmende proteaseremmer voor een ander doel ingezet om te testen of deze remmer de ziekteprogressie en immuunbiomarkers kan beïnvloeden — waarbij de resultaten worden gevolgd met behulp van draagbare apparaten en geavanceerde beeldvorming. Een positief resultaat zou de basis vormen voor een groter, sneller en gebruiksvriendelijker behandelingsprogramma.
